آزادی بیان آزادی بیان؛ رسانهای مستقل برای انتشار تازهترین اخبار، تحلیلهای سیاسی، دیدگاهها، مقالات و گزارشهای مرتبط با ایران، جهان و حقوق بشر.
بیش از یک هفته از حمله موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی ایران به یکی از مقرهای حزب آزادی کردستان (پاک) در اقلیم کردستان عراق میگذرد، اما یکی از مهمترین پرسشهای مطرحشده پس از این حمله همچنان بیپاسخ مانده است کە آیا در این عملیات از مهمات حاوی فسفر سفید استفاده شده است؟
این حمله روز یکشنبه ۲۸ تیرماه (۱۹ ژوئیه) یکی از مقرهای حزب پاک در نزدیکی اربیل را هدف قرار داد. بر اساس اعلام این حزب، چندین پیشمرگه زخمی شدند و ساختمانهای محل استقرار نیروها دچار آتشسوزی گسترده شدند. تصاویر اختصاصی در اختیار این رسانه، آثار سوختگی شدید بر صورت و بدن برخی از مجروحان را نشان میدهد که شدت جراحات را مستند میکنند هرچند بهتنهایی قادر به تعیین نوع سلاح یا ماده بهکاررفته نیستند.
حزب آزادی کردستان معتقد است نوع سوختگیها، نحوه گسترش آتش و معاینات اولیه مجروحان، احتمال استفاده از مهمات حاوی فسفر سفید را تقویت میکند. این حزب اعلام کرده دستکم ۹ پیشمرگه در این حمله زخمی شدهاند و از دبیرکل سازمان ملل، شورای امنیت، شورای حقوق بشر و کمیته بینالمللی صلیب سرخ خواسته است تحقیقات مستقلی درباره این حمله انجام دهند.
به گفته منابع نزدیک به حزب، تعدادی از مسئولان پاک، فعالان سیاسی و یکی از پیشمرگان مجروح نیز برای ثبت شکایت به دفتر کمیته بینالمللی صلیب سرخ در اربیل مراجعه کردهاند. با این حال تا زمان تنظیم این گزارش کمیته بینالمللی صلیب سرخ هیچ بیانیهای درباره پذیرش، رد یا نتیجه این شکایت منتشر نکرده است.
همزمان برخی منابع نزدیک به پرونده از آغاز روند بررسی توسط سازوکارهای وابسته به سازمان ملل همچون کمیتە حقیقت یاب خبر دادهاند اما تاکنون هیچ اعلام رسمی از سوی سازمان ملل درباره تشکیل کمیته حقیقتیاب یا آغاز یک تحقیق مستقل منتشر نشده است.
در سوی مقابل، رسانه آکام نیوز که به نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی وابستە است، ادعای استفاده از فسفر سفید را بهطور کامل رد کرده و آن را بخشی از عملیات روانی حزب پاک توصیف کرده است.
در روایت منتشرشده از سوی این رسانه، سوختگیهای منتشرشده ناشی از آتش گرفتن ساختمانها پس از اصابت موشک یا پهپاد عنوان شده و دلیل آن را استفاده از مهمات ممنوعە نمی داند، این رسانه همچنین تاکید کرده است جمهوری اسلامی در عملیات خود علیه احزاب روژهلات مقیم در اقلیم کردستان از فسفر سفید استفاده نکرده و چنین ادعاهایی را فاقد اعتبار میداند.
در نتیجه، تا این لحظه دو روایت کاملا متضاد درباره علت سوختگی مجروحان وجود دارد یکی از سوی حزب پاک مطرح شده و روایتی که جمهوری اسلامی ارائه میکند. هیچیک نیز تاکنون از سوی یک مرجع بینالمللی مستقل تایید نشده است.
رسانههای کردی چه میگویند؟
رسانههایی مانند ههنگاو، شفق نیوز و کُردپا، ادعای حزب پاک را منتشر کردهاند، اما در عین حال تاکید نمودەاند که امکان راستیآزمایی مستقل این ادعا را ندارند.
کُردپا در گزارش خود تصریح کرده است که سازمان حقوق بشر این مجموعه در شرایط فعلی قادر به تایید مستقل استفاده از فسفر سفید نیست و تنها یک تحقیق بینالمللی میتواند به این پرسش پاسخ قطعی بدهد.
این احتیاط رسانهای، تفاوت مهمی با روایتهای قطعی دو طرف درگیر دارد و نشان میدهد که هنوز مدارک منتشرشده برای نتیجهگیری نهایی کافی نیست.
حملهای در ادامه یک الگوی پنجماهه
حمله به مقر حزب پاک یک رویداد جداگانه نبود. از زمان آغاز جنگ میان ایران و ائتلاف اسرائیل – آمریکا در ٢٨ فوریە ٢٠٢٦ تا کنون جمهوری اسلامی دور تازەای از حملات موشکی و پهپادی به مواضع احزاب کرد ایرانی در اقلیم کردستان را آغاز کرد کە هنوز نیز بهطور مستمر ادامه دارد و امروز ٢٧ ژوئیە ٢٠٢٦ نیز حزب آزادی کردستان (پاک) اعلام کرد که یکی از پایگاههای این حزب در نزدیکی شهر هولیر در اقلیم کردستان هدف حمله پهپادی قرار گرفته است.
بر اساس آمار منتشرشده از سوی حزب دموکرات کردستان ایران، تنها در فاصله اواخر فوریه تا نیمه آوریل، بیش از ۱۱۲ حمله علیه مواضع احزاب کرد در اقلیم ثبت شده که ۹۶ مورد از آنها مواضع این حزب را هدف قرار داده است.
در ادامه این روند، سوم ژوئن مواضعی متعلق به احزاب کرد در اقلیم هدف حمله قرار گرفت، هفدهم ژوئیه مقر حزب کومله در زرگویز هدف حمله موشکی قرار گرفت که به جانباختن ۹ پیشمرگه کوملە انجامید.
به این ترتیب، حمله ۲۸ تیر را باید در چارچوب سیاست چندماهه جمهوری اسلامی برای هدف قرار دادن احزاب کرد ایرانی مستقر در اقلیم کردستان تحلیل کرد سیاستی که طی سالهای اخیر نیز بارها تکرار شده و همواره با اعتراض احزاب کرد و نگرانی نهادهای حقوق بشری همراه بوده است.
یکی از نکات قابل توجه این پرونده، سکوت حکومت اقلیم کردستان است. دولت اقلیم تاکنون هیچ موضع رسمی درباره ادعای استفاده از فسفر سفید اتخاذ نکرده و نه این ادعا را نە تایید و نە تکذیب کردە است.
این سکوت از نگاه برخی فعالان سیاسی ناشی از ملاحظات امنیتی و سیاسی اربیل در قبال تهران است. جمهوری اسلامی یکی از بازیگران مهم در معادلات اقتصادی، مرزی و امنیتی اقلیم به شمار میرود و طی سالهای اخیر بارها بدون واکنش موثر بغداد یا اربیل، مواضع احزاب کرد ایرانی را در خاک عراق هدف قرار داده است.
در مقابل میتوان احتمال داد که مقامهای اقلیم ترجیح داده باشند تا پیش از انتشار نتایج یک بررسی مستقل، از هرگونه اظهار نظر قطعی خودداری کنند بە هرحال، تا این لحظه هیچ مقام رسمی دلیل این سکوت را توضیح نداده است.
فسفر سفید مادهای است که در مجاورت اکسیژن بهشدت میسوزد و میتواند دمایی بسیار بالا ایجاد کند. در کاربرد نظامی از آن برای ایجاد پرده دود، علامتگذاری اهداف و گاهی بهعنوان مهمات آتشزا استفاده میشود.
استفاده از فسفر سفید در حقوق بینالملل بهطور مطلق ممنوع نیست، اما بهکارگیری آن علیه غیرنظامیان یا در مناطق مسکونی میتواند ناقض حقوق بینالملل بشردوستانه باشد. به همین دلیل، در سالهای گذشته استفاده از این ماده در جنگهایی مانند غزه، لبنان و اوکراین بارها موضوع تحقیقات و انتقاد سازمانهای حقوق بشری قرار گرفته است.
در مقابل، تاکنون هیچ گزارش رسمی بینالمللی جمهوری اسلامی ایران را به استفاده از فسفر سفید محکوم نکرده است. از همین رو، اگر ادعای مطرحشده درباره حمله به مقر حزب پاک در آینده با آزمایشهای پزشکی، بررسی بقایای مهمات و تحقیقات مستقل اثبات شود، این پرونده میتواند به یکی از نخستین موارد مستند اتهام استفاده از فسفر سفید علیه جمهوری اسلامی تبدیل شود.
تا آن زمان، این پرونده همچنان میان دو روایت متضاد قرار دارد بە طوری کە از یک سو حزب پاک که بر استفاده از مهمات حاوی فسفر سفید تاکید دارد و از سوی دیگر جمهوری اسلامی که این ادعا را بهطور کامل رد میکند. آنچه تاکنون قطعی است، وقوع حمله، زخمی شدن چندین نفر و ادامه حملات برونمرزی جمهوری اسلامی به خاک اقلیم کردستان است با این حال پاسخ به پرسش اصلی همچنان به نتایج یک تحقیق مستقل و قابل راستیآزمایی وابسته خواهد بود.
رامیار حسینی
