چرا جنگها دیگر برندەای مطلق ندارند؟ عادل الیاسی

در بحبوحه جنگ کنونی میان دولت‌های آمریکا و اسرائیل با رژیم اسلامی، ممکن است چنین به نظر برسد که برتری نظامی و تکنولوژیک آمریکا و اسرائیل می‌ تواند به‌سادگی کفه ترازوی جنگ را به سود طرف قدرتمندتر سنگین کند. اما تحولات اساسی در جهانی به هم تنیدە مدرن، این پرسش را به میان می آورد که آیا این جنگ می تواند برندە و بازندە قطعی داشتە باشد؟

در حالی که در دوره‌های پیشین تاریخ، جنگ‌ها غالبا با شکست قاطع یک طرف و پیروزی کامل طرف مقابل می انجامید، تجربه جنگ‌های معاصر نشان می‌ دهد که تکرار چنین الگوی تاریخی به‌ طور فزاینده‌ای در حال کاهش است. در جهانی که اقتصاد آن به‌ شدت درهم‌ تنیده و افکار عمومی می تواند نقشی تعیین‌ کننده در تصمیم‌ گیریهای دولتها داشتە باشد، جنگهای عصر کنونی بیش از آنکه به پیروزی و یا شکست قطعی برای بازیگران آن ختم شوند، اغلب به میدان‌های فرسایشی تبدیل می‌ شوند که در آن هزینه‌ها به‌مراتب سریع‌ تر از دستاوردها افزایش می‌ یابند.

در جهان مدرن، جنگ‌های طولانی به‌شدت پرهزینه‌اند. اقتصاد جهانی به گونه‌ای در هم تنیده شده که هرگونه درگیری بزرگ می‌ تواند زنجیره‌های تولید، تجارت انرژی، و بازارهای مالی را دچار اختلال کند. این وضعیت نه تنها برای کشورهای درگیر بلکه برای بسیاری از کشورهای دیگر نیز هزینه‌های سنگینی ایجاد می‌کند. در چنین شرایطی، حتی قدرت‌های بزرگ نیز ناچارند در محاسبات استراتژیک خود به محدودیت‌های اقتصادی و سیاسی توجه کنند.

از سوی دیگر، افکار عمومی نیز در جهان امروز نقش بسیار مهم‌تری نسبت به گذشته ایفا می‌ کند. در دوران پیشامدرن یا حتی در بخش بزرگی از قرن بیستم، دولت‌ها می‌ توانستند سال‌ها جنگ را ادامه دهند بدون آنکه فشار گسترده اجتماعی یا رسانه‌ای مانع جدی برای ادامه جنگ ایجاد کند. اما در عصر رسانه‌های جهانی، شبکه‌های اجتماعی و ارتباطات سریع، هر روز جنگ به موضوعی عمومی تبدیل می‌ شود که می‌ تواند مشروعیت سیاسی تصمیم‌ گیرندگان را تحت تأثیر قرار دهد. همین امر باعث می‌ شود که جنگهای طولانی برای دولتها از نظر سیاسی نیز پرهزینەتر شوند.

جمهوری اسلامی با آگاهی از این واقعیت در پی آن است که ناموزونی قدرت نظامی خود را از طریق ایجاد آشوب در منطقه جبران کند و هزینه‌های اقتصادی، فشارهای رسانه‌ای و فشار افکار عمومی را برای طرف مقابل افزایش دهد، امری که البته بی‌ تاثیر هم نبوده است. یک رژیم استبدادی مانند رژیم اسلامی کمتر در برابر بحران‌های اقتصادی یا فشار افکار عمومی و در نتیجه کاهش مشروعیت اجتماعی خود آسیب‌پذیر است، زیرا نظام سیاسی آن اساسا بر پایه عدم مشرروعیت بنا شده و مدام عمیق‌ترین بحران‌های اقتصادی را با خود حمل کردە است. اما برای طرف مقابل، ادامه جنگ حتی بیش از چند هفته نیز می‌ تواند از هر لحاظ هزینه‌های گزافی به همراه داشته باشد.

About عادل الیاسی

Check Also

دفاع چپ محور مقاومت از جمهوری اسلامی، تمام مرزهای اخلاقی را رد کرده است – ناصر طاهری

اسد گلچینی در نوشته‌ای که ظاهراً پاسخی به مقاله‌ی رفیق عادل الیاسی است، عملاً به …